همهچیز درباره سرطان سینه | از علائم و علل تا پیشگیری و غربالگری
سرطان سینه یکی از شایعترین سرطانها در زنان است و میتواند در هر سنی، حتی زیر ۳۰ سال هم دیده شود. شاید از خودتان بپرسید این بیماری چند نوع دارد؟ از کجا شروع میشود؟ و آیا همیشه با درد همراه است؟ در واقع، این بیماری انواع مختلفی دارد – از سرطان سینه خوشخیم گرفته تا نوع بدخیم و متاستاتیک که در مراحل پیشرفتهتر گسترش مییابد.
در مراحل اولیه ممکن است بدون درد یا علامت خاصی ظاهر شود، اما با شناخت علائم هشداردهنده مانند وجود توده در پستان یا زیربغل، تغییر پوست و فرورفتگی پستان، میتوان آن را زودتر شناسایی کرد.
سوالات پر تکرار
- «سرطان سینه چند مرحله دارد؟»
- «درد آن چگونه است؟»
- «چه عواملی باعث بروز آن میشود؟»
- «چگونه میتوان از آن پیشگیری کرد؟»
- «علائم هشداردهنده و روشهای تشخیصی دقیق تومور پستان کداماند؟»
- «غربالگری چه مزایا و محدودیتهایی دارد؟»
- «نقش MRI، ماموگرافی، سونوگرافی و بیوپسی هدایت شده در تشخیص دقیق چیست؟»
در این مقاله به پرسشهای پرتکرار شما پاسخ میدهیم و شما را با روشهای غربالگری و تشخیص زودهنگام مثل ماموگرافی، سونوگرافی و MRI آشنا میکنیم.
با آزمایشگاه دکتر یاورمنش همراه شوید تا گامبهگام درباره پیشگیری و تشخیص این بیماری اطلاعات کسب کنید.
سرطان سینه چیست و چه علائمی دارد؟
این بیماری، با شیوعی چشمگیر، به یکی از مهمترین دغدغههای سلامت میان زنان و مردان در جهان تبدیل شده است.
این نوع از سرطان، یکی از شایعترین انواع سرطان در میان زنان است و میتواند در هر سنی، حتی زیر ۳۰ سال یا در سنین بالا بروز کند. این بیماری معمولاً از بافت مجاری شیری یا غدد پستانی آغاز میشود و در صورت عدم تشخیص بهموقع، ممکن است به مرحله دوم، سوم یا حتی متاستاز در اندامهای دیگر برسد.
نشانههای اولیه معمولاً شامل توده در پستان، تغییر در پوست یا نوک پستان و گاهی درد در پستان یا زیربغل است.
علل بروز این تومور، زمینههای ژنتیکی مانند جهشها تا عوامل قابل اصلاح مانند سبک زندگی را دربرمیگیرد.
پیشگیری از سرطان سینه
پیشگیری از این سرطان شامل اقداماتی است که با هدف کاهش خطر، تشخیص زودهنگام تومورهای خوشخیم یا بدخیم پستان و جلوگیری از پیشرفت آن انجام میشود. این اقدامات در دو دستهی پیشگیری اولیه و پیشگیری ثانویه قرار میگیرند.
پیشگیری اولیه
پیشگیری اولیه مربوط به اقداماتی است که پیش از ایجاد توده یا تغییرات سلولی انجام میشوند تا احتمال بروز تودههای بدخیم پستان یا تومور کاهش یابد. در این مرحله، تمرکز اصلی بر مدیریت عوامل خطر قابلتغییر و افزایش آگاهی عمومی است.
سبک زندگی سالم:
یکی از مؤثرترین راههای کاهش خطر ابتلا به این بیماری، اصلاح سبک زندگی است.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی متوسط تا شدید، حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته، نقش مهمی در تنظیم هورمونها و کاهش چربی بدن دارد.
- تغذیه متعادل: مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل و کاهش چربیهای اشباع، خطر تومورهای بدخیم پستان را کاهش میدهد.
- کاهش وزن در زنان یائسه: چاقی، بهویژه پس از یائسگی، با افزایش سطح استروژن در بدن ارتباط دارد و خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهد.
- ترک دخانیات و الکل: مصرف سیگار و الکل از عوامل تأییدشدهی خطر هستند و در ایجاد تومورهای بدخیم پستان یا متاستاتیک نقش دارند.
مدیریت هورمونها و داروها:
استفادهی طولانیمدت از داروهای هورمونی، مانند قرصهای ضدبارداری یا هورمونتراپی بعد از یائسگی، ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهد. تصمیم در مورد مصرف یا قطع این داروها باید با مشورت پزشک متخصص زنان یا متخصص غدد انجام شود.
آگاهی و آموزش:
افزایش آگاهی زنان دربارهی وضعیت طبیعی پستانها، انجام معاینات منظم و توجه به تغییرات ظاهری پستان، نقش مهمی در شناسایی زودتر ضایعات دارد. زنان باید بدانند علائم سرطان سینه در زنان چیست و در صورت مشاهدهی هرگونه تغییر در اندازه، شکل، پوست یا ترشحات نوک پستان، آن را جدی بگیرند و سریعاً به پزشک مراجعه کنند.
پیشگیری دارویی و جراحی در افراد پرخطر:
در زنانی که سابقهی خانوادگی قوی یا جهش ژنتیکی (مانند BRCA1 و BRCA2) دارند، ممکن است پزشک از روشهای پیشگیری دارویی، مانند مصرف داروهای ضد استروژن، یا حتی جراحی پیشگیرانه (برداشتن پستان یا تخمدانها) استفاده کند. این تصمیمات باید پس از مشاورهی دقیق و ارزیابی فردی اتخاذ شوند.
مدیریت بیماریهای زمینهای و عوامل محیطی:
کنترل بیماریهای متابولیک مانند دیابت و پرهیز از مواجههی طولانی با اشعه یا مواد شیمیایی مضر نیز از عوامل مهم پیشگیری هستند.
پیشگیری ثانویه و روشهای غربالگری پستان
پیشگیری ثانویه شامل روشهایی است که برای تشخیص زودهنگام تومور در مراحل اولیه و پیشگیری از پیشرفت بیماری بهکار میروند. در این مرحله، هدف اصلی، شناسایی تومور قبل از ایجاد علائمِ واضح است تا درمان مؤثرتر و کمهزینهتر باشد.
غربالگری با ماموگرافی:
ماموگرافی، مؤثرترین و استانداردترین روشِ غربالگریِ این نوع سرطان است.
این روش با استفاده از پرتو ایکس با دوزِ پایین، امکان مشاهدهی تودهها و رسوباتِ کلسیمیِ بسیار کوچک را فراهم میکند که هنوز قابلِ لمس نیستند.
مزایا:
- تشخیص زودهنگامِ ضایعاتِ کوچک، قبل از بروز علائم
- کاهشِ مرگومیر در زنانِ بالای ۴۰ سال
- مقرونبهصرفه و سریع
معایب:
- کاهشِ دقت در زنان جوان با بافت متراکم
- احتمال نتایج مثبت یا منفی کاذب
در زنانِ جوانتر یا دارای بافتِ متراکم، معمولاً از سونوگرافی یا MRI بهعنوان روشِ تکمیلی استفاده میشود تا دقتِ تشخیص افزایش یابد.
سونوگرافی پستان:
سونوگرافی پستان در کنار ماموگرافی انجام میشود و برای تشخیصِ تفاوت بین تودههایِ جامد (احتمالاً بدخیم) و کیستی (خوشخیم) بسیار مؤثر است.
در زنان باردار یا جوان، که ماموگرافی محدودیت دارد، سونوگرافی روش جایگزین مناسبی است.
MRI پستان:
MRI حساسترین روش تصویربرداری برای تشخیص تومور پستان است و در زنان پرخطر (مانند حاملان جهش BRCA1/2 یا سابقه خانوادگی قوی) بهعنوان روش تکمیلی غربالگری توصیه میشود. این روش میتواند ضایعاتی را نشان دهد که در ماموگرافی یا سونوگرافی پنهان ماندهاند.
معاینه بالینی پستان (توسط پزشک):
معاینه منظم پستان و زیربغل توسط پزشک، بهویژه در زنان ۲۰ تا ۴۰ سال، به شناسایی تودههای کوچک کمک میکند.
این روش، مکمل ماموگرافی است و معمولاً هر ۶ تا ۱۲ ماه انجام میشود.
خودآزمایی پستان (Breast Self-Examination):
اگرچه جایگزین ماموگرافی نیست، اما خودآزمایی پستان نقش مهمی در آگاهی از وضعیت طبیعی پستان دارد.
زنان باید از ۲۰ سالگی به بعد، هر ماه خودآزمایی انجام دهند.
کنترل کیفیت (QA) و آگاهی از سرطانهای بیندورهای:
برای اطمینان از دقت غربالگری، کیفیت تصاویر، آموزش مداوم رادیولوژیستها و بررسی موارد سرطان پستان بیندورهای اهمیت دارد.
این اقدامات باعث کاهش خطاهای تشخیصی و افزایش دقت میشوند.
پیگیری نتایج و نمونهبرداری (بیوپسی):
در صورت مشاهده توده هیپواکو یا تغییرات مشکوک در سونوگرافی یا ماموگرافی، پزشک برای اطمینان، نمونهبرداری پستان انجام میدهد.
نتیجه بیوپسی معمولاً طی چند روز آماده میشود و مشخص میکند که توده خوشخیم یا بدخیم است.
در نظر داشته باشید که ماموگرافی، سونوگرافی و MRI از مهمترین روشهای غربالگری هستند.
زنان باید از ۲۰ سالگی به بعد، با معاینه شخصی پستان، و از ۴۰ سالگی به بالا، با ماموگرافی منظم، سلامت خود را بررسی کنند.
علل و عوامل مؤثر در بروز سرطان سینه
تومور سینه یک بیماری چندعاملی است؛ یعنی معمولاً بر اثر مجموعهای از عوامل ژنتیکی، هورمونی، محیطی و سبک زندگی بهوجود میآید.
در پاسخ به این سؤال رایج که سرطان سینه از چه سنی شروع میشود، باید گفت: احتمال ابتلا از حدود ۴۰ سالگی بهتدریج افزایش مییابد، اما در برخی زنان جوانتر، حتی زیر ۳۰ سال هم ممکن است این بیماری بروز کند، بهویژه اگر زمینه ژنتیکی داشته باشند.
شناسایی این عوامل، هم در پیشگیری و هم در تشخیص زودهنگام، اهمیت حیاتی دارد.
علل بروز این نوع تومور را میتوان به چهار گروه کلی تقسیمبندی کرد:
عوامل غیرقابلتغییر
این دسته شامل ویژگیهایی است که فرد نمیتواند آنها را تغییر دهد، اما آگاهی از آنها میتواند به شناسایی افراد پرخطر کمک کند.
- سن
افزایش سن یکی از قویترین عوامل خطر است. احتمال ابتلا به این بیماری بهتدریج با بالا رفتن سن افزایش مییابد و بیشترین موارد در زنان بالای ۵۰ سال دیده میشود. - جنسیت
اگرچه توده بدخیم پستان میتواند در هر دو جنس زن و مرد رخ دهد، اما در زنان بهدلیل تفاوتهای هورمونی و ساختار بافتی بسیار شایعتر است. مردان کمتر از یک درصد از کل موارد را تشکیل میدهند، اما در آنان نیز، بهویژه در سنین بالاتر یا در حضور جهشهای ژنتیکی، احتمال بروز وجود دارد. - عوامل ژنتیکی و ارثی
حدود ۵ تا ۱۰ درصد از موارد تومور سینه منشأ ارثی دارند. مهمترین ژنهای شناختهشده مؤثر، BRCA1 و BRCA2 هستند. زنانی که این جهشها را دارند، تا چندین برابر بیش از جمعیت عادی در معرض خطر ابتلا قرار دارند.
این جهشها ممکن است باعث ایجاد سرطان پستان بدخیم شوند که در صورت پیشرفت، قابلیت متاستاز به اندامهای دیگر مانند استخوان، ریه یا کبد را دارند.
بهجز این دو، ژنهای دیگری نیز در بروز این بیماری نقش دارند، از جمله TP53، PTEN، CHEK2، STK11 و PALB2.
جهش در این ژنها معمولاً باعث اختلال در عملکرد سیستمهای ترمیم DNA، افزایش جهشپذیری سلولها و در نتیجه رشد غیرقابلکنترل بافتهای پستان میشود. - سابقه خانوادگی
وجود سابقه سرطان سینه یا تخمدان در بستگان درجهیک (مادر، خواهر، دختر) احتمال ابتلا را افزایش میدهد. در این افراد، ارزیابی ژنتیکی و برنامه غربالگری زودتر از حد معمول توصیه میشود. - عوامل هورمونی
هورمون استروژن نقش مهمی در رشد بافت پستان دارد. قرارگیری طولانیمدت در معرض استروژن (مثلاً شروع زودهنگام قاعدگی یا یائسگی دیررس) خطر ابتلا به سرطان سینه استروژن مثبت (ER+) را افزایش میدهد.
در این نوع سرطان، سلولهای سرطانی گیرندههایی دارند که با استروژن تحریک میشوند و به رشد ادامه میدهند.
در مقابل، نوع دیگری به نام سرطان سینه سهگانه منفی (TNBC) وجود دارد که گیرندههای استروژن، پروژسترون و HER2 را ندارد و رفتار تهاجمیتری دارد.
همچنین زنانی که اولین بارداریشان بعد از ۳۰ سالگی اتفاق میافتد یا هرگز باردار نشدهاند، در معرض خطر بیشتری هستند. کاهش تماس با استروژن در طول عمر (مثلاً از طریق شیردهی یا بارداریهای زودتر) اثر محافظتی دارد.
عوامل قابلتغییر
این دسته شامل عناصری است که با تغییر رفتار، سبک زندگی یا محیط میتوان آنها را کنترل کرد و احتمال ابتلا را کاهش داد.
- چاقی و کمتحرکی
چاقی، بهویژه پس از یائسگی، از عوامل مهم افزایش خطر است. بافت چربی در بدن استروژن تولید میکند و افزایش سطح استروژن پس از یائسگی میتواند محرک رشد سلولهای سرطانی باشد.
فعالیت بدنی منظم، سطح هورمونها را متعادل میکند و خطر تومورهای بدخیم پستان را کاهش میدهد. - مصرف الکل و دخانیات
مصرف الکل یکی از معدود عوامل محیطی است که ارتباط مستقیم و قطعی با افزایش خطر این بیماری دارد. حتی مصرف کممقدار الکل (چند نوشیدنی در هفته) میتواند سطح استروژن را بالا ببرد و جهش سلولی را تسهیل کند.
سیگار نیز با افزایش استرس اکسیداتیو و آسیب DNA در سلولهای پستانی ارتباط دارد. - مصرف طولانیمدت هورمونها
مصرف طولانیمدت داروهای هورمونی، بهویژه هورمونتراپی جایگزین (HRT) در زنان یائسه یا استفاده نامناسب از قرصهای ضدبارداری، ممکن است خطر را افزایش دهد.
در مقابل، قطع این داروها پس از مشاوره با پزشک یا جایگزینی آنها با درمانهای کوتاهمدت، میتواند ریسک را کاهش دهد. - پرتوها و عوامل محیطی
قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونیزان، بهویژه در دوران کودکی یا جوانی (مثلاً برای درمان بیماریهای دیگر)، از عوامل شناختهشده خطر است. همچنین تماس طولانیمدت با مواد شیمیایی خاص و آلودگیهای محیطی میتواند اثر تجمعی داشته باشد. - رژیم غذایی ناسالم
مصرف زیاد گوشت قرمز فرآوریشده، چربیهای اشباع و قندهای ساده ممکن است احتمال بروز سرطان پستان را افزایش دهد، در حالی که رژیمهای غنی از فیبر، آنتیاکسیدان و اسیدهای چرب امگا-۳ اثر محافظتی دارند.
مکانیزمهای سلولی و مولکولی
این بیماری زمانی آغاز میشود که تعادل تقسیم سلولها بههم بخورد. جهشهای ژنی باعث رشد تودههای بدخیم پستان میشوند. در مراحل پیشرفته، ممکن است تومور به بافتهای اطراف یا اندامهای دیگر گسترش یابد.
ترکیب عوامل
در اکثر بیماران، سرطان پستان ناشی از یک عامل منفرد نیست، بلکه ترکیبی از ژنتیک، سبک زندگی و هورمونها در طول زمان، خطر ابتلا را افزایش میدهد.
بنابراین، راهکارهای پیشگیری بیشتر بر کاهش مجموعه عوامل خطر تمرکز دارند، نه صرفاً حذف یک عامل خاص.
انواع سرطان سینه
شناخت نوع سرطان سینه یکی از مهمترین گامها برای انتخاب روش درمان، پیشبینی روند بیماری و بررسی میزان پاسخ به درمان است.
این بیماری انواع مختلفی دارد که بر اساس محل شروع، نوع سلول درگیر و وجود یا نبود گیرندههای هورمونی تقسیمبندی میشود.
در ادامه با مهمترین انواع سرطان پستان آشنا میشوید.
- کارسینوم مجرای درجا (DCIS):
در این نوع، سلولهای غیرطبیعی فقط داخل مجاری شیردهی پستان قرار دارند و هنوز به بافت اطراف نفوذ نکردهاند.
به همین دلیل، DCIS را «مرحله صفر سرطان سینه» مینامند.
اغلب موارد DCIS در ماموگرافی، به شکل ریزرسوبات کلسیم (microcalcifications) دیده میشوند.
در صورت تشخیص زودهنگام، احتمال درمان کامل بسیار بالاست.
اگر درمان نشود، ممکن است در آینده به نوع تهاجمیتر (IDC) تبدیل شود. - کارسینوم مجرای تهاجمی (IDC):
شایعترین نوع اومور پستان است و حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد موارد را تشکیل میدهد.
در این نوع، سلولهای سرطانی از مجاری شیردهی خارج شده و به بافت اطراف پستان نفوذ میکنند.
در مراحل پیشرفتهتر، میتواند از طریق خون یا سیستم لنفاوی به سایر اندامها گسترش یابد. - کارسینوم لوبولار تهاجمی (ILC):
این نوع از لوبولها (غدد تولید شیر در پستان) آغاز میشود.
به دلیل رشد خطی و پنهان سلولها، در ماموگرافی بهسختی دیده میشود و معمولاً برای تشخیص دقیقتر از MRI استفاده میشود.
در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از موارد تومور سینه رخ میدهد و گاهی ممکن است هر دو پستان را درگیر کند (هرچند نادر است). - سرطان سینه سهگانه منفی (Triple-Negative):
در این نوع از سرطان، سلولها هیچکدام از گیرندههای استروژن (ER)، پروژسترون (PR) و HER2 را ندارند.
به همین دلیل، درمانهای هورمونی یا هدفمند معمول در این نوع مؤثر نیستند.
درمان معمولاً با شیمیدرمانی و در برخی موارد ایمونوتراپی (داروهای تقویتکننده سیستم ایمنی) انجام میشود.
این نوع رفتار تهاجمیتری دارد، اما اگر زود تشخیص داده شود، قابل کنترل است.
Triple-Negative بیشتر در زنان جوانتر و گاهی در افرادی با جهش ژن BRCA1 دیده میشود. - سرطان سینه استروژن مثبت (ER+):
در این نوع، رشد تومور به هورمون استروژن وابسته است.
به همین دلیل، درمانهای هورمونی مثل تاموکسیفن یا مهارکنندههای آروماتاز (مثل Letrozole، Anastrozole، Exemestane) بسیار مؤثر هستند.
این نوع یکی از شایعترین و درمانپذیرترین انواع این بیماری محسوب میشود. - التهابی:
این نوع، شکلی نادر اما تهاجمی و سریعپیشرونده از تومور است.
علائم آن معمولاً شامل قرمزی، تورم، گرمی و ضخیم شدن پوست پستان است؛ گاهی هم پوست حالت پرتقالیشکل (peau d’orange) پیدا میکند.
در بیشتر موارد، توده مشخصی لمس نمیشود.
نوع التهابی این بیماری معمولاً نیاز به درمان ترکیبی دارد: شیمیدرمانی، جراحی و پرتودرمانی.
تظاهرات بالینی و علائم سرطان سینه
تظاهرات بالینی
تظاهرات بالینی به مجموعهی نشانهها و علائمی گفته میشود که فرد تجربه میکند یا پزشک در معاینه و تصویربرداری مشاهده میکند. در این نوع تومور، این تظاهرات میتوانند از تغییرات بسیار جزئی تا علائم آشکار و پیشرفته متفاوت باشند.
علائم سرطان سینه چگونه است؟
علائم این بیماری معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و در مراحل اولیه ممکن است بدون درد یا نشانهی واضح باشند.
آشنایی با این علائم، بهویژه برای زنان در گروههای سنی بالاتر یا دارای سابقهی خانوادگی بیماری، از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا تشخیص زودهنگام شانس درمان کامل را چندین برابر میکند.
سؤال بسیاری از بیماران این است که «علائم سرطان سینه چگونه است؟» یا «آیا سرطان سینه همراه با درد است؟» پاسخ کوتاه این است: در مراحل اولیه معمولاً بدون درد است، اما در صورت پیشرفت بیماری میتواند دردناک شود.
علائم شایع سرطان سینه:
- وجود توده یا غده در پستان:
شایعترین علامت این بیماری، توده یا غده در یکی از پستانها است.
این توده معمولاً سفت، با لبههای نامنظم و غیرقابلحرکت است.
در نوع خوشخیم، توده نرمتر و متحرکتر است، اما در تودههای بدخیم معمولاً به بافت اطراف میچسبند.
در مراحل اولیه، توده ممکن است کوچک و بدون تغییر در پوست یا نوک پستان باشد، اما در صورت پیشرفت بیماری اندازهی آن افزایش مییابد و ممکن است به بافتهای اطراف گسترش پیدا کند. - تغییر در شکل یا اندازهی پستان:
این بیماری ممکن است باعث تغییر اندازه یا شکل یکی از پستانها شود.
گاهی یکی از پستانها بزرگتر یا سفتتر بهنظر میرسد یا تقارن طبیعی آنها از بین میرود. - تغییرات پوستی:
تغییرات پوست از علائم مهم و هشداردهنده در این بیماری هستند.
در این حالت ممکن است پوست دچار فرورفتگی، چروکیدگی یا ضخیم شدن شود.
گاهی ظاهر پوست شبیه پوست پرتقالی (peau d’orange) میشود که نشاندهندهی درگیری عروق لنفاوی پوست است.
در برخی بیماران، زخم یا التهاب پوست پستان نیز ممکن است دیده شود؛ این حالت معمولاً در مراحل پیشرفتهتر بیماری یا در نوع التهابی آن مشاهده میشود. تغییرات نوک پستان:
فرورفتگی یا برگشتگی نوک پستان (در حالیکه قبلاً طبیعی بوده است)
ترشح غیرطبیعی از آن، بهویژه ترشح خونی یا شفاف از یک پستان
تغییر رنگ یا پوستهپوسته شدن آن یا هالهی اطراف آناین تغییرات بهویژه زمانی که یکطرفه باشند، باید حتماً بررسی شوند؛ زیرا ممکن است نشانهی کارسینوم مجرایی (ductal carcinoma) باشند.
- درد در پستان یا زیربغل:
درد بهتنهایی معمولاً نشانهی اولیهی بیماری نیست، اما اگر در یک نقطهی خاص از پستان یا زیربغل بهصورت مداوم و بدون علت مشخص باقی بماند، باید بررسی شود.
برخی بیماران علائمی مانند احساس سنگینی، تیرکشیدن یا حساسیت به لمس را نیز دارند. - تورم یا وجود غده در زیربغل یا ترقوه:
وجود توده یا ورم در زیربغل یا ناحیهی ترقوه میتواند نشانهی درگیری غدد لنفاوی ناشی از این بیماری باشد.
در برخی موارد، حتی زمانی که پستان ظاهر طبیعی دارد، نخستین علامت بیماری ممکن است تورم زیر بغل باشد.
این وضعیت معمولاً در مراحل پیشرفتهتر، مانند مرحلهی دوم یا سوم بیماری، مشاهده میشود.
علائم در مراحل پیشرفته
در مراحل پیشرفته، سرطان ممکن است به اندامهای دیگر گسترش پیدا کند (متاستاز).
به این نوع، سرطان سینهی متاستاتیک گفته میشود.
علائم آن بسته به اندام درگیر متفاوت است:
- استخوانها: درد استخوانی مزمن، شکستگیهای پاتولوژیک
- ریه: تنگی نفس، سرفهی خشک یا مکرر
- کبد: زردی پوست و چشم، احساس سنگینی در قسمت راست شکم
- مغز: سردرد، تهوع، اختلال بینایی یا تعادل
در صورت وجود چنین علائمی، بررسیهای تکمیلی برای تشخیص متاستاز ضروری است.
تفاوت تظاهرات در گروههای خاص
- در مردان:
هرچند این بیماری در مردان نادر است، اما معمولاً در مراحل پیشرفتهتر تشخیص داده میشود. علامت اصلی، تودهای سفت و بدون درد در زیر نوک پستان یا اطراف آن است. ممکن است پوست روی توده زخم شود یا نوک پستان ترشح یا خونریزی داشته باشد.
بهدلیل کمتوجهی و ناآگاهی، مردان معمولاً دیرتر مراجعه میکنند؛ بنابراین آگاهیرسانی عمومی در این زمینه اهمیت زیادی دارد. - در سرطان سهگانهی منفی (TNBC):
در این نوع سرطان که فاقد گیرندههای هورمونی و HER2 است، رشد تومور سریعتر است و ممکن است در مدت کوتاهی اندازهی توده افزایش یابد. این بیماران اغلب تودههایی سفت با مرزهای مشخصتر دارند که گاهی در معاینه شبیه ضایعات خوشخیم بهنظر میرسد.
آشنایی پزشک با ویژگیهای ظاهری و رادیولوژیک این نوع سرطان اهمیت دارد؛ چون میتواند منجر به تشخیص سریعتر شود.
مراحل سرطان سینه
این تومور بر اساس میزان گسترش و درگیری بافتها، به چند مرحله تقسیم میشود.
این تقسیمبندی به پزشک کمک میکند تا بهترین روش درمانی را انتخاب کند.
- مرحلهی اول (Stage 1)
توده کوچکتر از ۲ سانتیمتر است و هنوز به غدد لنفاوی یا سایر اندامها گسترش نیافته است.
در این مرحله، بیماری معمولاً قابل درمان کامل است. - مرحلهی دوم (Stage 2)
توده ممکن است بزرگتر از ۲ سانتیمتر باشد یا غدد لنفاوی نزدیک را درگیر کرده باشد.
تومور در مرحلهی دوم معمولاً با جراحی، پرتودرمانی و گاهی شیمیدرمانی قابل کنترل است. - مرحلهی سوم (Stage 3)
درگیری گستردهتر غدد لنفاوی یا پوست پستان دیده میشود.
در این مرحله، درمان ترکیبی شامل شیمیدرمانی، جراحی و پرتودرمانی بهکار میرود. - مرحلهی چهارم (Stage 4 – متاستاتیک)
سلولهای سرطانی به اندامهای دوردست مانند استخوان، ریه یا کبد گسترش یافتهاند. هدف درمان، کنترل بیماری، کاهش علائم و بهبود کیفیت و طول عمر بیمار است.
اهمیت آگاهی و معاینهی منظم
در بسیاری از موارد، تومور پستان در مراحل اولیه بدون علامت است و تنها از طریق غربالگری بهویژه ماموگرافی قابل شناسایی است. بااینحال، توجه به علائم ظاهری و انجام خودآزمایی پستان میتواند منجر به کشف زودتر تغییرات مشکوک شود.
انجام معاینهی منظم توسط پزشک، پیگیری هرگونه تغییر حتی جزئی و مراجعهی سریع در صورت مشاهدهی توده یا ترشح غیرعادی از نوک پستان، تأثیر زیادی در تشخیص زودرس و موفقیت درمان دارد.
غربالگری سرطان سینه
غربالگری به مجموعه اقداماتی گفته میشود که برای تشخیص زودهنگام این بیماری قبل از بروز علائم آشکار انجام میشود.
هدف آن، شناسایی تومور در مرحلهی اول یا دوم بیماری است؛ زمانیکه هنوز قابل درمان کامل است.
اهمیت و اهداف غربالگری
مطالعات نشان دادهاند که تشخیص زودهنگام این بیماری میتواند تا حدود ۳۰ درصد از مرگومیر ناشی از آن را کاهش دهد.
به همین دلیل، غربالگری یکی از ارکان اصلی پیشگیری ثانویه محسوب میشود و به زنان کمک میکند تا بیماری را در مراحل اولیه و قابل درمان شناسایی کنند.
برنامههای غربالگری و سن شروع
سن و فواصل انجام غربالگری ممکن است بر اساس دستورالعملهای بینالمللی یا شرایط بومی کشورها کمی متفاوت باشد.
بهطور کلی:
- زنان با خطر متوسط:
شروع ماموگرافی از ۴۰ سالگی، هر ۱ تا ۲ سال یکبار تا سن ۷۴ سالگی. - زنان پرخطر (سابقهی خانوادگی قوی یا جهش ژنتیکی):
شروع ماموگرافی و MRI از ۳۰ سالگی یا حتی زودتر (۱۰ سال قبل از سن ابتلای بستگان نزدیک). - زنان بالای ۷۵ سال:
ادامهی غربالگری در صورت داشتن سلامت عمومی و امید به زندگی بالای ۱۰ سال.
هدف از این برنامهها، متوازنکردن مزایای تشخیص زودهنگام با کاهش آزمایشهای غیرضروری و اضطراب بیماران است.
نقش آزمایش خون در تشخیص این بیماری
در حال حاضر هیچ آزمایش خونی نمیتواند این بیماری را بهطور مستقیم تشخیص دهد.
بااینحال، برخی آزمایشهای خون در روند تشخیص، ارزیابی گسترش بیماری یا پیگیری درمان نقش کمکی دارند، از جمله:
- تستهای عملکرد کبدی و کلیوی برای بررسی احتمال درگیری اندامها
- مارکرهای توموری مانند CA 15-3 و CEA برای پایش پاسخ به درمان
- بررسی ژنهای BRCA1 و BRCA2 در افرادی با سابقهی خانوادگی قوی سرطان پستان
آزمایش خون بهتنهایی جایگزین روشهای تصویربرداری مانند ماموگرافی یا MRI نیست، اما میتواند اطلاعات ارزشمندی برای تصمیمگیری پزشک فراهم کند.
کنترل کیفیت و اهمیت آموزش
اجرای دقیق غربالگری نیازمند نظارت منظم بر کیفیت دستگاهها، تفسیر دقیق تصاویر و آموزش رادیولوژیستهاست.ارزیابی منظم موارد بیندورهای (تومورهایی که بین دو نوبت غربالگری ظاهر میشوند) باعث کاهش خطاهای احتمالی میشود.
نتیجهگیری
سرطان پستان شایعترین و درعینحال یکی از قابلدرمانترین سرطانها در میان زنان است.
در مراحل اولیه، با استفاده از روشهای غربالگری، بهویژه ماموگرافی و در صورت نیاز سونوگرافی یا MRI پستان، امکان تشخیص زودهنگام بیماری فراهم میشود.
آگاهی از علائم اولیه، انجام معاینات و آزمایشهای دورهای و مراجعهی منظم به پزشک، نقش کلیدی در پیشگیری از پیشرفت بیماری و نجات جان بیماران دارد.
اگرچه نوع بدخیم این بیماری در برخی موارد میتواند خطرناک باشد، اما پیشرفتهای چشمگیر در درمانهای مدرن مانند جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی، هورمونتراپی و درمانهای هدفمند، باعث افزایش قابلتوجه نرخ بهبودی بیماران شده است.
امروزه با تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع، بیشتر مبتلایان میتوانند زندگی طبیعی، فعال و سالمی را ادامه دهند.
توجه به سلامت پستان باید جزئی از چکاپ سالانهی هر زن باشد.
در صورت مشاهدهی هرگونه تغییر ظاهری، درد، ترشح یا توده، مراجعهی سریع به پزشک ضروری است.
بهخاطر داشته باشید: تشخیص زودهنگام، نجاتبخش است.
برای انجام آزمایشهای تشخیص ژنتیکی، تستهای هورمونی و غربالگری سرطان سینه،میتوانید با مراجعه به آزمایشگاه دکتر یاورمنش، یکی از بهترین آزمایشگاه مشهد، واقع در خیابان احدآباد عارف،از خدمات تخصصی و نتایج دقیق بهرهمند شوید.
با دقت، اطمینان و همراهی تیم مجرب این مجموعه، گامی مؤثر در مسیر سلامت و آرامش خود بردارید.
